Wychowanie jest wartościową pomocą

w układaniu się człowieka ze światem

Stanisław Kawula

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 IM. ST. STASZICA W BRZESZCZACH

Profilaktyka jest procesem wspomagania człowieka w radzeniu sobie z trudnościami zagrażającymi prawidłowemu rozwojowi i zdrowemu życiu, a także służy ograniczaniu i likwidowaniu czynników, które blokują prawidłowy rozwój i zaburzają zdrowy styl życia.

I. Ogólne założenia Programu

W Szkole Podstawowej nr 1 im. St. Staszica w Brzeszczach podejmowane są działania mające na celu ochronę ucznia przed zagrożeniami i reagowaniem na zaistniałe niepokojące zdarzenia. Działania te obejmują promowanie zdrowego stylu życia i służą rozwijaniu umiejętności radzenia sobie w sytuacjach problemowych a zawarte są w Szkolnym Programie Profilaktyki.

Szkolny Program Profilaktyki jest skorelowany z głównymi blokami tematycznymi ujętymi w Szkolnym Programie Wychowawczym oraz z programami nauczania poszczególnych przedmiotów i jest dostosowany do potrzeb rozwojowych uczniów oraz nastawiony na kształtowanie takich umiejętności życiowych jak:

-          podejmowanie decyzji i rozwiązywanie problemów

-          twórcze i krytyczne myślenie

-          porozumiewanie się i utrzymywanie dobrych relacji interpersonalnych

-          świadomość i empatia

-          radzenie sobie z emocjami i ze stresem, pokonywanie życiowych niepowodzeń

-          wyrażanie pozytywnych uczuć i szacunek dla odmienności drugiego człowieka

-          współdziałanie w grupie

-          rozbudzanie zainteresowania własnym zdrowiem i rozwojem.

Celem działań profilaktycznych jest zapobieganie niepożądanym zjawiskom wychowawczym i przeciwdziałanie złu. Działania mają charakter planowy i uwzględniają wczesną profilaktykę, tzw. pierwszorzędową, mającą na celu promowanie zdrowego stylu życia - realizatorami tej profilaktyki są wszyscy nauczyciele; oraz profilaktykę drugorzędową (interwencyjną) realizowaną przez pedagoga szkolnego, wychowawcę i dyrektora szkoły. Do najważniejszych zadań szkoły w zakresie profilaktyki pierwszorzędowej należą:

-          stworzenie przyjaznego klimatu w szkole (dobra komunikacja, udzielanie emocjonalnego wsparcia dzieciom, dostrzeganie ich mocnych stron)

-          wypracowanie wspólnego frontu oddziaływań wychowawczych wobec konkretnych naruszeń ogólnie przyjętych norm i konsekwentne ich wdrażanie

-          pomoc uczniom mającym trudności w nauce

-          wczesne rozpoznawanie uczniów z grup ryzyka i objęcie ich szczególną opieką pedagogiczną

-          kierowanie uczniów zagrożonych do poradni psychologiczno-pedagogicznej

-          budowanie dobrych relacji z rodzicami i pozyskiwanie ich jako sojuszników w realizacji działań wychowawczych i profilaktycznych

-          udzielanie rodzicom i uczniom informacji o specjalistycznej pomocy poza szkołą

II. Diagnoza potrzeb szkoły w zakresie profilaktyki

W latach 2003/2004, 2004/2005, 2005/2006 zostały przeprowadzone ankiety w klasach IV-VI, a dotyczyły one m.in.: poczucia bezpieczeństwa dziecka w szkole (ewentualnych objawów przemocy zarówno słownej jak i czynnej), sposobu spędzania wolnego czasu, a zwłaszcza ilości czasu spędzanego przed telewizorem i komputerem oraz sposobu postrzegania osób niepełnosprawnych (rówieśników z klas integracyjnych).

Na diagnozę środowiska szkolnego składają się również:

            - obserwacja zachowania uczniów

            - analiza sprawozdań zespołu wychowawczego

            - analiza dokumentacji pedagoga szkolnego

            - analiza frekwencji w dziennikach lekcyjnych

            - analiza frekwencji rodziców na zebraniach organizowanych przez szkołę

            - wywiady z nauczycielami, rodzicami i uczniami

Analiza ankiet wyznaczyła priorytety w zakresie treści programu profilaktycznego. Należą do nich:

-          kształcenie umiejętności komunikacyjnych

-          kształcenie umiejętności rozwiązywania konfliktów bez uciekania się do przemocy

-          wychowanie do wartości

-          wprowadzenie efektywnych sposobów radzenia sobie z agresją, przemocą i naciskiem grupy rówieśniczej

-          budowanie poczucia odpowiedzialności za siebie i innych ludzi

-          wskazywanie alternatywnych dla telewizora i komputera sposobów spędzania wolnego czasu

Analiza dokumentacji pedagoga szkolnego wykazała, że główne problemy wychowawcze w naszej szkole dotyczą:

-          używania wulgaryzmów

-          agresywnych zachowań

-          wagarów

-          braku motywacji do nauki (niskie potrzeby edukacyjne)

-          sporadycznie - palenia tytoniu

-          sporadycznie – niszczenia mienia

III Adresaci Programu:

W programie profilaktycznym uwzględniono dwa przedziały wiekowe: klasy I-III i IV-VI - zróżnicowane pod względem dojrzałości, specyfiki okresu rozwojowego dziecka, jego doświadczeń wyniesionych z rodzinnego domu oraz wpływów, jakim podlega
w grupie rówieśniczej

Szkolny Program Profilaktyki zawiera działania skierowane na:

-          wszystkich uczniów , nauczycieli, rodziców – profilaktyka pierwszorzędowa (zapobieganie)

-          tych uczniów, którzy znaleźli się w sytuacji ryzyka (interwencja)

Program zawiera procedury postępowania nauczycieli w sytuacjach zagrożenia dzieci przestępczością bądź demoralizacją

IV. Cele programu:

-          tworzenie bezpiecznej atmosfery w szkole

-          wzmocnienie poczucia własnej wartości uczniów oraz motywowanie ich do podejmowania w środowisku szkolnym różnych form aktywności zaspokajających potrzeby psychiczne, emocjonalne, społeczne i intelektualne

-          uczenie zachowań dotyczących kultury życia codziennego

-          wskazywanie pożądanych wzorców zachowań

-          propagowanie zdrowego stylu życia

-          wzajemne budowanie zaufania w zespołach klasowych i grupach rówieśniczych

-          nauka i ćwiczenie zachowań asertywnych

-          przekazanie informacji o skutkach palenia tytoniu, picia alkoholu i używania środków psychoaktywnych

-          informowanie o skutkach uzależnień niechemicznych (internet, telewizor, gry komputerowe)

-          kreowanie wzorców spędzania wolnego czasu

-          wyrównywanie braków kulturowych (organizowanie wyjść i wyjazdów do kina, teatru, dbanie o czytelnictwo)

-          kształtowanie w świadomości uczniów poczucia odpowiedzialności za siebie i swoje decyzje

-          przekazywanie uczniom i ich rodzicom informacji na temat zagrożeń, ich skutków
i sposobów radzenia sobie z nimi

V. Sposoby działania:

1. Diagnozowanie problemów: stała obserwacja dzieci i ich rodzin przez wychowawców
 i nauczycieli.

2. Wizyty (w razie potrzeby) pedagoga i wychowawcy w domach rodzinnych uczniów, poznawanie warunków życia.

3. Rejestrowanie negatywnych i aspołecznych zachowań, konsekwentne reagowanie na nie ze strony wszystkich pracowników szkoły, systematyczne rozmowy, wpisy do klasowego zeszytu uwag, informowanie rodziców, sprawdzanie efektów podjętych działań.

4. Realizowanie przez wychowawców programu ”Spójrz inaczej”.

5. Praca z rodzicami – indywidualne rozmowy w ramach dyżurów, uczenie spostrzegania mocnych stron u dzieci; w miarę możliwości realizowanie programu „Szkoła dla rodziców” bądź spotkań z socjoterapeutą

6. Włączanie rodziców i rodziny we wspólne imprezy: „Dzień Babci, Dziadka”, Dzień Rodziny”, prażone, kuligi, wycieczki klasowe itp.

7. Zapewnienie opieki dzieciom w czasie po zajęciach lekcyjnych: koła zainteresowań, zajęcia sportowe i artystyczne, świetlica terapeutyczna „Impuls”.

8. Zapewnienie dzieciom, możliwości skorzystania z ciepłego posiłku w szkole.

9. W razie potrzeby realizowanie innych programów wychowawczych, terapeutycznych lub profilaktycznych.

VI. Cele szczegółowe programu profilaktyki

Program dla dwóch grup wiekowych podzielony został na trzy działy:

-          Bezpieczeństwo dziecka w szkole, w domu, na ulicy oraz podczas zabaw,

-          Uspołecznienie – sposoby poszukiwania szczęścia - koleżeństwo i przyjaźń,

-          Higiena – zdrowy styl życia,

Klasy I-III

1. W dziedzinie bezpieczeństwa

1.1  W zakresie wiedzy oczekuje się, że uczeń:

-          potrafi wymienić pięć zasad bezpiecznego przechodzenia przez jezdnię;

-          zna podstawowe znaki drogowe;

-          zna zasady bezpiecznego zachowania się w środkach komunikacji miejskiej oraz na przystankach w czasie oczekiwania na autobus;

-          potrafi scharakteryzować warunki bezpiecznej zabawy w szkole, w domu, na podwórku, nad wodą, oraz w różnych okolicznościach i porach roku;

-          zna znaki ostrzegawcze i sygnały alarmowe;

-          potrafi wymienić służby, do których zwracać się należy o pomoc w sytuacji zagrożenia (pogotowie ratunkowe, straż pożarna, policja);

-          zna zasady bezpiecznego korzystania ze sprzętu szkolnego;

-          zna zasady bezpiecznego korzystania z podstawowych urządzeń elektrycznych;

-          zna podstawowe zasady postępowania w przypadku zetknięcia się z substancjami lub przedmiotami niebezpiecznymi (petardy, niewybuchy, środki niewiadomego pochodzenia);

-          potrafi wymienić zasady bezpiecznego zachowania w kontaktach z nieznajomymi dorosłymi i rówieśnikami;

-          wie, do kogo zwrócić się o pomoc w sytuacji zagrożenia.

1.2  W zakresie umiejętności oczekuje się, że uczeń potrafi:

-          bezpiecznie dojść do szkoły, przechodzić przez jezdnię w wyznaczonych miejscach;

-          bezpiecznie korzystać ze środków komunikacji publicznej;

-          przewidzieć ewentualne zagrożenia, jakie mogą zaistnieć podczas zabawy;

-          stosować zasady bezpiecznego użytkowania sprzętu szkolnego i domowego;

-          opanowywać ciekawość w przypadku zetknięcia się z niebezpiecznymi przedmiotami
i substancjami, przeciwdziałać próbom manipulacji przy takich „znaleziskach” przez inne osoby;

-          prawidłowo rozpoznać sygnał alarmu przeciwpożarowego w szkole;

-          wykonywać czynności wspólnie z innymi uczniami, zalecone przez instrukcję przeciwpożarową oraz wychowawcę klasy w czasie alarmu przeciwpożarowego
 i pożaru w szkole;

-          wezwać prawidłowo karetkę pogotowia, podając niezbędne informacje o wypadku

1.3  W zakresie postaw i nawyków oczekuje się, że uczeń będzie:

-          uważnym obserwatorem sytuacji na drodze, dostrzegającym znaki i sygnały drogowe oraz informacje o zagrożeniu na drodze;

-          wykazywać się zrozumieniem i aprobatą przepisów bezpieczeństwa w każdej dziedzinie;

-          wybierać bezpieczne zachowania w kontaktach z niebezpiecznymi materiałami.

2. W dziedzinie uspołecznienia

2.1 W zakresie wiedzy oczekuje się, że uczeń potrafi:

- współdziałać w grupie rówieśniczej;

- wymienić podobieństwa i różnice występujące między rówieśnikami;

- nazwać podstawowe emocje i określić, w jakich sytuacjach najczęściej występują;

- wyjaśnić, dlaczego nie zawsze możemy mówić i robić to, na co mamy ochotę;

- wskazać przykłady zachowań umożliwiających rozwiązywanie konfliktów w grupie rówieśniczej;

- wymienić niektóre odmienności i potrzeby osób niepełnosprawnych (rówieśników z klas integracyjnych)

2.2 W zakresie umiejętności oczekuje się, że uczeń potrafi:

            - nawiązywać przyjazne kontakty z rówieśnikami;

            - dostosować swoje zachowanie do norm przyjętych w szkole i w kontaktach z dorosłymi;

- rozpoznać sytuacje, w których należy stawiać pewne wymagania (ograniczenia) niektórym

słowom i zachowaniom;

        - odróżniać czyny społecznie aprobowane od nieaprobowanych;

        - podejmować próby dojścia do porozumienia w rozwiązywaniu konfliktów;

2.3 W zakresie postaw i nawyków oczekuje się, że uczeń będzie:

- odczuwać potrzebę nawiązywania i utrzymywania przyjaznych kontaktów z rówieśnikami;

            - uczyć się szacunku dla cudzych poglądów, wierzeń i upodobań o ile nie naruszają one       ogólnie przyjętych norm społecznych;

            - panować nad swoimi zachowaniami, szczególnie zaś unikać zachowań agresywnych;

            - stosować się do ogólnie przyjętych norm zarówno szkole jak i poza nią.

3. W dziedzinie higieny

3.1 W zakresie wiedzy oczekuje się, że uczeń potrafi:

            - wymienić czynności związane z utrzymaniem ciała w czystości;

            - wyjaśnić jak dbać o czystość skóry, włosów, zębów;

            - dobrać odpowiedni do pogody strój;

            - zaplanować swój dzień z uwzględnieniem czasu spędzonego w szkole, potrzebnego na odrobienie lekcji oraz na odpoczynek czynny i bierny;

            - wyjaśnić potrzebę utrzymania czystości w swoim pokoju (kąciku do nauki) – wietrzenie, porządek itp.;

            - określić niezbędne warunki do właściwego odrabiania lekcji;

            - wyjaśnić, co to znaczy „odżywiać się zdrowo i regularnie”;

            - omówić warunki, w jakich powinno się spożywać posiłki;

            - podać przykłady zachowań sprzyjających i zagrażających zdrowiu.

3.2 W zakresie umiejętności oczekuje się, że uczeń potrafi:

            - wykonać czynności związane z utrzymaniem higieny ciała, zębów, odzieży, obuwia;

            - opracować elementy rozkładu dnia zgodnie z zasadami higieny;

            - zaplanować czynności niezbędne do utrzymania czystości swojego otoczenia;

            - poprawnie zachowywać się przy stole i prawidłowo posługiwać się sztućcami;

            - przygotować samodzielnie posiłek, np. drugie śniadanie;

            - dokonać prawidłowego doboru ubioru stosownie do warunków pogodowych i okazji;

            - zachowywać prawidłową postawę w ławce;

3.3 W zakresie postaw i nawyków oczekuje się, że uczeń będzie:

            - dbać o codzienną higienę ciała i odzieży;

            - przywiązywać wagę do regularnego spożywania posiłków oraz sposobu zachowania się przy stole;

            - dbać o higienę rąk;

            - doceniać znaczenie ruchu dla zdrowia;

            - respektować zasady bezpieczeństwa i higieny podczas zabaw ruchowych i uprawiania sportu;

Klasy IV-VI

1. W dziedzinie bezpieczeństwa

1.1  W zakresie wiedzy oczekuje się, że uczeń potrafi:

- wymienić najważniejsze zasady zachowania się pieszych i kierujących pojazdami na drogach (przygotowanie do egzaminu na kartę rowerową);

- wymienić warunki uczestnictwa w rajdzie rowerowym;

- wyjaśnić, jakie warunki należy spełnić, aby uniknąć urazów podczas zabaw;

- objaśnić zasady bezpiecznego użytkowania źródeł energii i urządzeń w gospodarstwie domowym;

- wymienić zasady bezpiecznego przechowywania i użytkowania środków chemicznych stosowanych w gospodarstwie domowym;

- przedstawić sposoby alarmowania służb porządkowych ratowniczych w przypadku zagrożenia;

- omówić sposoby postępowania w przypadku powstania pożaru w szkole;

- rozpoznać sygnały alarmowe;

- dowieść, że w kontaktach z niebezpiecznymi materiałami i substancjami niezbędne jest zachowanie ostrożności i poczucia odpowiedzialności za siebie i innych;

- wymienić podstawowe środki gaśnicze;

- wymienić środki pierwszej pomocy, które można stosować podczas opatrywania urazów;

- wymienić i objaśnić podstawowe zasady obowiązujące podczas udzielania pierwszej pomocy poszkodowanemu;

1.2  W zakresie umiejętności oczekuje się, że uczeń potrafi:

- kierować swoimi zachowaniami w drodze do i ze szkoły;

- sprawdzić sprawność posiadanego roweru;

- sprawdzić ogólne warunki bezpieczeństwa w miejscu zabawy;

- stosować zasady bezpiecznego użytkowania sprzętu domowego;

- wybrać właściwy sposób przechowywania środków chemicznych w domu, zachować ostrożność w posługiwaniu środkami chemicznymi;

- prawidłowo rozpoznać sygnał alarmu przeciwpożarowego w szkole;

- stosować się do instrukcji „Planu ewakuacyjnego” oraz zaleceń nauczyciela (dyrektora);

- uzasadnić konieczność uczestniczenia całej społeczności szkolnej w ćwiczeniach praktycznych na wypadek alarmu przeciwpożarowego;

- udzielić pierwszej pomocy w przypadku krwawienia z nosa;

- zatamować krwawienie, opatrzyć ranę;

- stosować różnego rodzaju materiały i środki opatrunkowe zgodnie z przeznaczeniem;

- zaplanować wyposażenie apteczki pierwszej pomocy na tygodniową wycieczkę rowerową lub biwak;

1.3  W zakresie postaw i nawyków oczekuje się, że uczeń będzie:

- wykazywać się rozumieniem intencji i aprobatą przepisów bezpieczeństwa w każdej dziedzinie, w tym w zakresie przepisów o ruchu drogowym, wszelkiego rodzaju regulaminów i instrukcji użytkowania;

- wybierać bezpieczne zachowania w kontaktach z niebezpiecznymi przedmiotami oraz przestrzegać zasad bezpieczeństwa w stosowaniu środków chemicznych;

- nie dopuszczać do zaistnienia sytuacji sprzyjających powstawaniu pożarów i kierować się dewizą, że z pożaru należy ratować w pierwszej kolejności ludzi, a nie rzeczy;

- traktować obowiązek niesienia pomocy poszkodowanym jako czyn humanitarny wobec każdego człowieka;

- wykazywać postawę nastawioną na niesienie pomocy w sytuacjach zagrożenia a nie biernego obserwatora.

2. W dziedzinie uspołecznienia

2.1 W zakresie umiejętności oczekuje się, że uczeń potrafi:

            - omówić zachowania sprzyjające nawiązywaniu dobrych kontaktów z otoczeniem;

            - podać przykłady pełnienia różnych ról społecznych przez ludzi i związanych z nimi obowiązków;

- wymienić czynności, które umie i lubi wykonywać, oraz czynności, które potrafi wykonać, ale nie lubi tego robić (moje mocne i słabe strony);

- wskazać zachowania emocjonalne;

- określić wpływ pozytywnych i negatywnych emocji na decyzje i zachowania człowieka;

- wskazać sposoby rozwiązywania (lub unikania) sytuacji krytycznych (stresujących);

- podać przykłady zachowań umożliwiających przezwyciężenie konfliktu w grupie, bez narażania godności poszczególnych jej uczestników;

- podać przykłady norm społecznych stanowiących podstawę odróżniania czynów społecznych stanowiących podstawę odróżniania czynów społecznie aprobowanych jako „dobre” lub nieaprobowanych jako „złe” w domu, szkole, grupie rówieśniczej;

- wskazać, w jaki sposób można pomóc osobie niepełnosprawnej, chorej lub w podeszłym wieku;

2.2 W zakresie umiejętności oczekuje się, że uczeń potrafi:

            -nawiązywać przyjazne kontakty z rówieśnikami i innymi osobami;

            - przedstawić swoje interesy – wiedzieć, co sprawia przyjemność a co przykrość w kontaktach z innymi;

            - ustalić przyczyny, które sprawiają, że czuje się dobrze lub źle w danej grupie ludzi;

            - dostosować swoje zachowanie do ogólnie przyjętych norm w szkole, klasie w środowisku;

            - ocenić swoje mocne i słabe strony;

            - zaplanować stopniową eliminację słabych stron;

            - oceniać sytuacje i bodźce, które wywołują emocje negatywne i w miarę możliwości im zapobiegać lub je łagodzić;

            - dowieść, że umiejętność panowania nad niektórymi emocjami jest konieczna do życia w grupie, sprzyja nawiązywaniu kontaktów i zdrowiu psychicznemu;

            - przewidzieć własne reakcje negatywne i ich skutki w konkretnych sytuacjach oraz starać się im zapobiegać;

            - wykazać na podstawie Statutu szkoły i WSO jak niektóre normy społeczne regulują postępowanie uczniów;

            - ustalić, jakie normy społeczne i postawy są akceptowane w klasie a jakie odrzucane i przez kogo;

            - dowieść, że przestrzegane normy społeczne ułatwiają ludziom współżycie, zapobiegają dowolności w interpretacji dobra i zła, według własnego uznania;

            - wykazać, że normy społeczne chronią godność człowieka;

2.3 W zakresie postaw i nawyków oczekuje się, że uczeń będzie:

            - panować nad swoimi zachowaniami, szczególnie zaś unikać zachowań agresywnych;

            - okazywać szacunek dla cudzych postaw, poglądów, wierzeń i upodobań o ile nie naruszają one ogólnie przyjętych norm społecznych i prawnych;

            - stosować się do powszechnie przyjętych w środowisku i społeczeństwie norm społecznych;

            - mieć poczucie własnej wartości również wtedy, gdy w żadnej dziedzinie nie wybija się ponad innych, chociaż jest sumienny i pracowity;

            - wyrażać w sposób nierażący innych swoje reakcje emocjonalne odzwierciedlające smutek, radość itp.;

            - rozwijać odporność na bodźce wywołujące negatywne emocje;

            - otwarty na pomoc ze strony rodziców, kolegów, nauczycieli

            - preferować wartości intelektualne, walory charakteru, dążenie do samodoskonalenia;

            - przyjmować rygory norm społecznych jako niezbędny warunek współżycia społecznego;

            - preferować bezpośrednie kontakty i spotkania z rówieśnikami zamiast kontaktów w cyberprzestrzeni;

            - zachowywać się wobec osób niepełnosprawnych, chorych, chorych podeszłym wieku, z pełnym zrozumieniem dla ich ułomności, nieporęczności i cierpienia;

            - wykazywać zainteresowanie potrzebami i chęć pomocy w ramach swych możliwości osobom niepełnosprawnym, chorym, starszym;

            - okazać pomoc osobie niepełnosprawnej lub starszej w różnych okolicznościach, np. przy przechodzeniu przez jezdnię, przez ustąpienie miejsca siedzącego itp.

3. W dziedzinie higieny

3.1 W zakresie wiedzy oczekuje się, że uczeń potrafi:

            - wyjaśnić jak i dlaczego trzeba dbać o czystość osobistą;

            - wyjaśnić, dlaczego korzystne dla zdrowia jest przestrzeganie właściwych proporcji czasowych między pracą i odpoczynkiem w ciągu dnia a snem;

            - wymienić najważniejsze składniki pokarmowe niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu;

            - omówić podstawowe zasady ochrony zdrowia;

            - podać przykłady zachowań sprzyjających i zagrażających zdrowiu;

            - uzasadnić, dlaczego posiłki powinny być urozmaicone;

            - omówić warunki, w jakich powinno się spożywać posiłki;

            - omówić zasady i sposoby przechowywania żywności, szczególnie łatwo się psującej;

            - zapoznawać się z informacjami zamieszczonymi na etykietach artykułów spożywczych, dotyczącymi warunków przechowywania i terminów przydatności do spożycia;

            - dowieść, że odpowiedni wysiłek fizyczny sprzyja dobremu zdrowiu i samopoczuciu;

            - wyjaśnić znaczenie właściwej organizacji odrabiania lekcji i spędzania wolnego czasu;

            - zagospodarować czas wolny zajęciami odpowiadającymi osobistym zainteresowaniom, łącząc zabawę i aktywny pod względem fizycznym wypoczynek z rozwijaniem posiadanych zdolności;

            - wykazać związki istniejące między stanem zdrowia a zabiegami pielęgnacyjno- higienicznymi oraz aktywnością fizyczną;

            -wymienić rodzaje nałogów i uzależnień oraz przyczyny, dla których ludzie sięgają po papierosy, alkohol narkotyki;

            - wykazać związki między paleniem tytoniu, nadużywaniem alkoholu i przyjmowanie środków odurzających, a stanem zdrowia

            - podać argumenty przeciw paleniu tytoniu, piciu alkoholu i używaniu narkotyków;

            - wymienić współczesne uzależnienia technologiczne: gry komputerowe, Internet, przyczyny ich powstania.

3.2 W zakresie umiejętności oczekuje się, że uczeń potrafi:

            - wykonywać czynności związane z utrzymaniem higieny ciała;

            - obliczyć ile czasu należy poświęcić na odrabianie lekcji, ćwiczenia fizyczne, odpoczynek, sen i inne czynności w ciągu doby;

            - odróżniać produkty sprzyjające zdrowiu od produktów szkodliwych dla zdrowia;

            - ułożyć jadłospis dzienny dla swojej rodziny z uwzględnieniem zdrowych składników potraw;

            - zakwalifikować produkt, na podstawie informacji z etykiety, do grupy produktów sprzyjających zdrowiu bądź szkodliwych;

            - zaplanować sposób przechowywania oraz zabezpieczania przed zakażeniami i zepsuciem artykułów żywnościowych zabranych na kilkudniowy biwak;

            - zaplanować zestaw ć np. aerobowych dla swojej grupy rówieśniczej;

            - dokonać wyboru odpowiedniego do rodzaju ćwiczeń stroju sportowego uwzględnieniem, pory roku zabezpieczającego przed urazami i przegrzaniem (wychłodzeniem) organizmu;

            - stosować różne sposoby zachowań przeciwstawiających się namowom do zapalenia·papierosa, wypicia alkoholu lub użycia środka odurzającego;

            - podać przykłady stosowania nieuczciwych reklam nakłaniających do nałogów;

3.3 W zakresie postaw i nawyków oczekuje się, że uczeń będzie:

            - dbać o codzienną higienę ciała i odzieży;

            - przestrzegać ustalonego przez siebie rozkładu dnia;

            - kierować się w swym postępowaniu znanymi i aprobowanymi wzorcami zachowań, troską o zdrowie i wygląd zewnętrzny;

            - przywiązywać wagę do regularnego spożywania posiłków oraz sposobu zachowania się przy stole;

            - dbać o higienę rąk i otoczenia w czasie przyrządzania i spożywania pokarmów;

            - doceniać znaczenie ruchu dla zdrowia fizycznego i psychicznego oraz starać się eliminować niekorzystne dla zdrowia przyzwyczajenia;

            - dbać o prawidłową postawę ciała w czasie nauki w szkole, odrabiania lekcji i przy stole podczas posiłków;

            - respektować zasady bezpieczeństwa i higieny podczas uprawiania sportu, turystyki i zabaw ruchowych.

VII. Metody pracy przewidziane dla realizacji programu profilaktyki:

1. Zabawy integracyjne;

2. Gry i zabawy ruchowe;

3. Scenki, psychodramy, spotkania w kręgu

4. Zajęcia sportowe i wycieczki tematyczne

5. Wyjazdy na „Zieloną szkołę”

6. Pogadanki i prelekcje prowadzone przez nauczyciela, pielęgniarkę szkolną, policjanta, strażaka i in.

7. Projekcje filmów tematycznych

8. Zajęcia z pedagogiem szkolnym

9. Zajęcia z pracownikami poradni pedagogiczno-psychologicznej

10. Zajęcia uczniów w kołach zainteresowań

11. Zajęcia prowadzone w ramach różnych przedmiotów oraz lekcje wychowawcze (uczniowie klas IV-VI)

12. Imprezy szkolne promujące osiągnięcia uczniów (Staśki, Złoty Brzdąc, Absolwent Roku)

13. Spotkania klasowe (imprezy, wycieczki, spotkania okolicznościowe)

VIII. Obowiązki osób odpowiedzialnych za realizację programu profilaktyki.

1. Obowiązki dyrektora szkoły

- zakłada, że profilaktyka musi być spójna z funkcją wychowania (i znajduje odzwierciedlenie w klasowych planach wychowawczych);

- umacnia pozytywne relacje interpersonalne w szkole;

- zachęca uczniów do udziału w działaniach profilaktycznych

- włącza rodziców do współpracy w tworzeniu i realizacji szkolnych programów: wychowawczego i profilaktycznego;

2. Obowiązki pedagoga szkolnego:

- diagnozuje problemy wychowawcze szkoły;

- koordynuje i monitoruje przebieg realizacji programu profilaktycznego;

- wspiera wychowawców i pozostałych nauczycieli w realizacji działań profilaktyczno-wychowawczych;

- propaguje treści i programy profilaktyczne

- rozpoznaje potrzeby ekonomiczne uczniów;

- systematycznie doskonali się w zakresie wychowania i profilaktyki;

- współpracuje z biblioteką szkolą w celu gromadzenia bazy materiałów (konspekty, scenariusze, publikacje) dotyczącej szeroko pojętej profilaktyki

3. Obowiązki wychowawców i nauczycieli

- planują działania wychowawcze i profilaktyczne;

- reagują na każde odbiegające od normy zachowanie w szkole i poza nią;

- stosują jednolity, przyjęty w szkole system kar i nagród;

- promują zdrowy styl życia i wartościowe formy spędzania wolnego czasu;

- utrzymują osobowe relacje z uczniami poprzez konsultacje, rozmowy itp., w ramach godzin do dyspozycji ucznia;

- konstruktywnie współpracują ze wszystkimi nauczycielami danej klasy;

- dostrzegają indywidualność dziecka – indywidualizują oddziaływania;

- udział nauczycieli w szkoleniach dot. wychowania i profilaktyki;

- mają pozytywne relacje z rodzicami, potrafią pozyskać rodziców do współpracy.

IX. Monitoring i ewaluacja działań profilaktycznych

Kryteria:

1. Kryterium zgodności:

- zgodność efektów programu z założonymi celami;

- zgodność celów programu z potrzebami (wiedza uzyskana w wyniku ankiet);

- zgodność wiedzy i umiejętności nabytych przez uczniów w zaplanowanym programie

2. Kryterium efektywności:

- zmniejszenie ilości zachowań agresywnych u dzieci;

- zmniejszenie ilości wagarów;

- poprawa klimatu szkoły (w zakresie przewidzianym w programie)

- wzrost kompetencji wychowawców

Metody zbierania informacji:

1. Metody bezpośrednie: obserwacja, analiza dokumentów szkolnych, analiza osiągnięć uczniów, analiza frekwencji uczniów, wywiady.

2. Metody pośrednie: ankiety (wrzesień/październik i powtórzenie –maj/czerwiec w celu stwierdzenia zmian)

Opracowane wyniki badań przedstawione wraz z wnioskami do pracy na rok następny – przedstawione na konferencji podsumowującej rok szkolny.

Program opracowano w oparciu o dokumenty:

1. Podstawa programowa kształcenia ogólnego

2. Program nauczania: „Edukacja prozdrowotna dla klas IV-VI: ścieżka edukacyjna”, Warszawa 1999

Opracowanie: mgr Renata Lembas