Program aktywizacji czytelniczej dla uczniów klas I-III

„Bez względu na to ile masz zajęć,

najważniejszą rzeczą, jaką możesz zrobić

dla przyszłości dziecka

prócz okazywania mu miłości przez przytulanie,

jest codzienne głośne czytanie

oraz radykalne ograniczenie telewizji.”

Jim Trelease

Wszyscy, którym leży na sercu kształtowanie osobowości dziecka, zastanawiają się jakie są skuteczne metody dotarcia do psychiki małego człowieka. Bardzo istotny wpływ na rozwój dziecka ma jego stały kontakt z książką. Spełnia on wiele ważnych funkcji, m.in. wpływa na sferę poznawczą, wychowawczą, estetyczną. Również główne cele edukacji polonistycznej nauczania wczesnoszkolnego, a więc wdrażanie do posługiwania się językiem literackim, kształcenie sprawności w zakresie wypowiadania się, pisania, czytania i umiejętności pracy
z tekstem, realizowane są na bazie aktywności czytelniczej. Przeżywanie czytanego utworu literackiego powoduje większe zainteresowanie otoczeniem, wyzwalanie ekspresji plastycznej, słownej, wzbogacanie procesów myślowych. Ocena bohaterów książkowych zwiększa doświadczenia życiowe dziecka. Ukazuje błędne lub prawidłowe postawy społeczne, kształtuje uczuciowy stosunek do rodziny. Mały czytelnik przeżywa losy bohaterów książkowych, często utożsamia się z nimi. Lektura pobudza fantazję, rozwija wyobraźnię, wzbogaca słownictwo, wdraża do logicznego myślenia, pogłębia i rozszerza wiadomości. Budzenie więc zainteresowania książką, już od najmłodszych lat, ma niewątpliwie wielkie znaczenie
i pozytywnie wpływa na wszechstronny rozwój dziecka. W pierwszych klasach szkoły podstawowej dziecko uczy się trudnej sztuki czytania i wtedy rozpoczyna się jego samodzielna przygoda z książką. Samo może wybrać lektury w bibliotece szkolnej lub publicznej. W sytuacji wolnego dostępu do półek, staje ono przed skarbnicą gdzie może dotknąć, obejrzeć i na koniec wybrać dla siebie odpowiednią pozycję. Gdy ma do dyspozycji bogaty księgozbiór, może dotrzeć do książki o interesującej go tematyce, ciekawie wydanej i o oczekiwanej objętości.
Proces czytania i technika czytania, które nabywają dzieci w klasach I-III, nie mogą być celem samym w sobie. Powinny natomiast być sposobem realizacji postawy poznawczej dziecka bądź zaspokajać jego potrzebę przeżyć.

Podstawa programowa kształcenia ogólnego (2003 r.) spośród zadań w zakresie edukacji polonistycznej wymienia „zapoznanie dzieci z polską i światową literaturą klasyczną”. Również projekt nowej podstawy mającej obowiązywać od roku szkolnego 2009/2010 zakłada że:

„uczeń interesuje się książką i czytaniem; słucha w skupieniu czytanych utworów (np. baśni, opowiadań, wierszy), w miarę swoich możliwości czyta lektury wskazane przez nauczyciela. Ważnym celem edukacji polonistycznej ma być  rozwijanie u dzieci zamiłowania do czytelnictwa poprzez słuchanie pięknego czytania i rozmawianie o przeczytanych utworach oraz korzystanie
z bibliotek (np. szkolnej). Dobór lektur ma uwzględnić następujące gatunki literatury dziecięcej: baśnie, bajki, legendy, opowiadania, wiersze, komiksy. Przy wyborze lektur trzeba się kierować realnymi umiejętnościami czytelniczymi dzieci, a także potrzebami wychowawczymi
i edukacyjnymi”. Jednocześnie z tymi postulatami, stale ulega zmniejszaniu lista lektur, które uczeń samodzielnie bądź z nauczycielem powinien poznać w trakcie pierwszych trzech lat pobytu w szkole. Obecny kanon lektur dla kształcenia zintegrowanego zawiera zaledwie 10 tytułów. Pominięto w nim zarówno podstawowe, uznane za klasykę utwory dla dzieci, brakuje również tych, które prezentują najnowsze tendencje i przez znawców literatury dla dzieci uznane zostały za szczególnie wartościowe ze względu na zawarte w nich treści.

            Niniejszy program jest propozycją dla nauczycieli kształcenia zintegrowanego. I etap edukacyjny - kształcenie zintegrowane nie przewiduje ścieżek edukacyjnych, ale odpowiednie treści związane z biblioteką szkolną i czytelnictwem można realizować według zasad podyktowanych doraźnymi potrzebami szkoły. Czytelnik w pierwszych trzech latach edukacji powinien być objęty szczególną opieką, bowiem jest to okres pierwszych fascynacji i nawyków czytelniczych a także największej podatności na odbiór literatury dziecięcej. Prowadzenie zajęć przez jednego zazwyczaj nauczyciela - wychowawcę stwarza możliwość lepszej i częstszej współpracy z biblioteką. Program realizowany będzie w ramach zajęć w bibliotece, imprez
i uroczystości bibliotecznych i środowiskowych (Ośrodek Kultury w Brzeszczach)

Cele edukacyjne:

• wspomaganie wszechstronnego harmonijnego rozwoju ucznia,

• przygotowanie do świadomego uczestnictwa w kulturze,

• rozwijanie umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji w ustawicznym samokształceniu,

• kształtowanie nawyku czytania, korzystania z biblioteki szkolnej i pozaszkolnej,

• poznanie terminów i pojęć związanych z biblioteką i książką,

• rozwijanie zainteresowań czytelniczych,

• wdrażanie do poszanowania książek i innych dokumentów bibliotecznych jako dóbr kultury i czynników rozwoju społecznego

 Przewidywane osiągnięcia

• czytanie dla zdobycia wiadomości i zaspokajania potrzeb poznawczych i estetycznych;

• znajomość treści i pojęć związanych z biblioteką i książką;

• poszukiwanie i wykorzystanie informacji z encyklopedii, słowników i innych wydawnictw i dokumentów nieksiążkowych (medialnych);

• wyszukiwanie w zbiorach biblioteki materiałów na określony temat za pomocą dostępnych dla dzieci narzędzi informacji;

• prawidłowe korzystanie z różnych źródeł informacji w ustawicznym samokształceni;

•  poszanowanie książek i innych dokumentów bibliotecznych jako części polskiego dziedzictwa kulturowego

Procedury osiągania celów

W trakcie realizacji programu aktywizacji czytelniczej,  dzieci oprócz poznawania tekstów literackich uczą się korzystania ze zbiorów i narzędzi informacji biblioteki szkolnej. Poznają różne typy wydawnictw i poszukują w nich potrzebnych informacji. Zaspokajają w ten sposób własne zainteresowania i wykonują zadania związane z procesem uczenia się. Uczą się poszanowania książek i innych dokumentów bibliotecznych jako dóbr kultury oraz posługiwania się podstawowymi urządzeniami medialnymi. Opracowany program pozostawia swobodę
w projektowaniu procesu kształcenia, którego podmiotem jest uczeń, jego zainteresowania
i uzdolnienia. Niektóre tematy nie zostały przypisane konkretnym klasom z uwagi na różny rozkład treści nauczania w poszczególnych programach nauczania kształcenia zintegrowanego.

W kształceniu umiejętności przewidzianych w programie wykorzystane będą różnorodne metody nauczania. Wśród nich przewidziano również metody problemowe i czynnościowe, które rozwijają aktywność poznawczą ucznia - indywidualną i podejmowaną w ramach pracy grupowej. Praktyczne zaangażowanie ucznia w zdobywanie nowej i systematyzowanie wcześniejszej wiedzy oraz umiejętności powinno być podstawą osiągania celów edukacji czytelniczej i medialnej.

Tematyka zajęć:

Klasa I

1. Witajcie w świecie książek (pierwsza wizyta w bibliotece przy okazji zwiedzania szkoły)

( Biblioteka i jej części – wypożyczalnia, czytelnia. Zasady korzystania ze sprzętu komputerowego w MCI)

Termin - początek września

2. Jesteśmy czytelnikami biblioteki szkolnej – przyjęcie pierwszaków w poczet czytelników.

 (Zagadnienia:  Zbiory biblioteki – książki, ilustracje, mapy, kasety, filmy. Regulamin biblioteki – zasady zachowania się w bibliotece. Rodzaje bibliotek: domowa, szkolna, publiczna).

1 godz. lekcyjna - termin – do uzgodnienia

3. Wędrówki z Koziołkiem Matołkiem. (Głośne czytanie lektury, quiz, zagadki, ilustracje).

1 godz. lekcyjna – termin do uzgodnienia

4. Patron – czyli opiekun naszej szkoły – Stanisław Staszic.

1 godz. lekcyjna – termin do uzgodnienia

Klasa II

1. Urodziny Kubusia Puchatka (zajęcia w bibliotece, poprzedzone głośnym czytaniem lektury).

1 godz. lekcyjna – termin – połowa X

2. Dzieciństwo Stanisława Staszica – jak bawiły się dzieci 200 lat temu?

1 godz. lekcyjna – termin do uzgodnienia.

Klasa III

1. Z wizytą w Bullerbyn. (zajęcia podsumowujące omawianie lektury, prezentacja multimedialna, zagadki; twórczość Astrid Lindgren)

1 godz. lekcyjna – termin do uzgodnienia

2. Od rysunku naskalnego do płyty CD  (zagadnienia: Dzieje książki i pisma. Formy książki współczesnej).

2 godz. lekcyjne – termin - V

3. Podróż z patronem – miejsca, w których przebywał Stanisław Staszic

 1 godz. lekcyjna - termin XII/I

Zajęcia czytelnicze dla wszystkich  klas I-III

Imprezy czytelnicze połączone z wystawami organizowane w ramach Międzynarodowego Dnia Bibliotek Szkolnych (ostatni tydzień października) lub w innym terminie w cylku 3-letnim –
w każdym roku jedna

• „Wśród dzikich zwierząt” (2008/09); „Krasnoludki są wśród nas” (2009/10); „Światowy Dzień Pluszowego Misia” (2010/11)

Dodatkowo:

• 29 IX – Dzień Głośnego Czytania (ogłoszony przez Polską Izbę Książki, obchodzony od 2001 roku). W bieżącym roku w związku z przypadającą 120 rocznicą urodzin Janiny Porazińskiej czytane będą jej teksty.

• 2 IV – Międzynarodowy Dzień Książki dla Dzieci (obchodzony w rocznicę śmierci H. Ch. Andersena) – wystawa : „Polskie książki na Liście Honorowej IBBY”

• Ogólnopolski  Tydzień Czytania Dzieciom – w ramach kampanii „Cała Polska czyta dzieciom” – 1. tydzień czerwca

Dodatkowo: propozycje przedstawione przez OK. i Bibliotekę Publiczną w Brzeszczach

Propozycja innych lekcji realizowanych w bibliotece szkolnej do wyboru:

1.  Czytelnia i jej zbiory. Czasopisma dla dzieci.

1 godz. lekcyjna – termin do uzgodnienia

2. Autorzy książki: pisarz, ilustrator, tłumacz, drukarz. (droga książki od pisarza do czytelnika)

1 godz. lekcyjna – w dowolnym terminie.

3. Zbiory biblioteki. (podział ze względu na formę wydawniczą, rodzaj przekazu – słowny, dźwiękowy, filmowy, treść itp.)

1 godz. lekcyjna – termin do uzgodnienia

4. „Encyklopedia to taka księga, po którą każdy mądrala sięga” (posługiwanie się encyklopedią, paginacja, skróty, układ haseł. Encyklopedia tradycyjna i multimedialna)

1 godz. lekcyjna – termin do uzgodnienia

5. W krainie baśni Charlesa Perrault’a (głośne czytanie baśni, prezentacja multimedialna, zagadki)

1 godz. lekcyjna – termin do uzgodnienia.

6. „Jak z kartki kartkę zrobiono?” (jak powstaje papier, czytanie opowiadania, multimedialny spacer po Muzeum Papieru w Dusznikach Zdroju)

1 godz.. lekcyjna – termin do uzgodnienia

7. Wystawki związane z rocznicami urodzin klasyków literatury dziecięcej połączone z głośnym czytaniem (w I okresie 2008/09 J. Porazińska, G. Knutsson, S. Lagerlof, H. Bechlerowa)

Opracowała:

Renata Lembas

nauczyciel – bibliotekarz

Szkoła Podstawowa nr 1 w Brzeszczach